Ekzistojnë momente gjatë javës kur, mes takimeve, vendimeve dhe agjendës së ngarkuar, njeriu ndalet dhe i shtron vetes një pyetje të thjeshtë: çfarë e bën një sistem të funksionojë?
Përgjigjja nuk qëndron në strategjitë e hedhura në letër apo në fjalët e mëdha të shqiptuara. Ajo fshihet në gjërat e përditshme që qytetarët i përjetojnë drejtpërdrejt, ose më saktë, në ato që ua vështirësojnë kontaktin e parë me institucionet.
Shteti nuk vlerësohet për sallat apo zyrat ku flitet për politikë. Përshtypja e parë për të krijohet në pragun e institucionit, si rezultat i kohës që kursehet apo humbet. Është ndjesia nëse sistemi është i organizuar apo i lënë në dorë të rastësisë.
Në këtë prizëm, si një hyrje hapësinore në qasjen ndaj institucioneve, parkimi i Qendrës Klinike “Nënë Tereza” është pika e parë e triazhimit në shëndetësi – vendi ku nervozizmi dhe pasiguria dyfishohen edhe para kontrollit mjekësor, dhe ku hapësira mbushet në mënyrë të shpërndarë, sikur koha të mos kishte rëndësi për shëndetin.
Me vite të tëra, kjo hapësirë parkimi ishte një realitet i ashpër që të gjithë e njihnim dhe e pranonim. Kaos trafiku që gradualisht u fut dhe u normalizua në përditshmëri. Pacientë që kërkojnë vend parkimi në momente kur nuk u mbetet forcë për kërkime të tilla. Familje që sillen me makinë, të mbushura me mendime dhe frikë për më të dashurit e tyre, duke humbur kohën që u është e çmuar. Personel mjekësor që çdo ditë hyn në të njëjtën betejë për logjistikën elementare hapësinore deri te vendet e tyre të punës. Ambulanca që duhet të kalojnë përmes një grumbulli njerëzor dhe “metalike”, si në një grykë të ngushtë në një sistem që duhet të kishte korridore të shënuara për lëvizje të shpejtë.
Problemi, në sipërfaqe, duket si një çështje thjesht infrastrukturore, por në thelb bëhet fjalë për mungesë të rendit administrativ dhe procedural.
Në inxhinieri ekziston një rregull sipas të cilit, kur diçka “ngec” vazhdimisht, shkaku rrallë gjendet në hapin e fundit që duhet ndërmarrë. Më shpesh problemi qëndron në themelin që askush nuk e sheh. E njëjta gjë vlen edhe për institucionet. Kur një lokacion për vite me radhë nuk mund të marrë një zgjidhje të qëndrueshme, arsyeja pothuajse kurrë nuk është mungesa e idesë, por ekzistenca e parakushteve të pazgjidhura: marrëdhënie të pasqaruara pronësore-juridike, parcela të paregjistruara, procedura të papërfunduara kadastrale, procese që kalojnë si “patate e nxehtë” nga një institucion te tjetri, nga një qeveri te tjetra, nga një vit në tjetrin.
Kur baza administrative është e çrregullt, asnjë zgjidhje nuk mund të jetë e qëndrueshme. Çdo gjë tjetër është vetëm improvizim me gardhe të përkohshme, barriera, marrëveshje dhe nervozë. E përkohshmja që zgjat shumë.
Prandaj ndryshimi, përkatësisht zgjidhja e problemit të kësaj hapësire parkimi, nuk filloi me ndërtim infrastrukturor, por me përpjekje administrative dhe rregullim dokumentacioni.
Me muaj të tërë pune në përgatitjen e elaborimeve, harmonizimeve kadastrale, koordinimit institucional dhe mbylljes së çështjeve të hapura, u pastrua hapësira burokratike që për vite kishte qenë e mbuluar nga një mjegull administrative. Vetëm pasi u vendos rregull në dokumente, u bë e mundur të fillohej puna për vendosjen e rregullit në hapësirë. Vetëm atëherë u hap rruga për një zgjidhje dinjitoze të parkimit në kampusin klinik “Nënë Tereza”.
Në pamje të parë, kjo mund të mos duket si një “reformë e madhe”. Por pikërisht këtu fillon transformimi i vërtetë i institucioneve. Në momentin kur problemet zgjidhen në bazën e tyre administrative, ndodh diçka që rrallë shihet nga jashtë, por gjithmonë ndjehet – sistemi pushon së qeni reaktiv dhe fillon të bëhet i parashikueshëm. Që nga ai çast, rendi nuk është më dëshirë e mirë e një funksionari, por mundësi teknike. Dhe këtu hapet kalimi natyror drejt asaj që është më e rëndësishme – përvojës së qytetarit, të cilit nuk i intereson si quhej procedura, por nëse më në fund do të hyjë në Qendrën Klinike pa stres shtesë, sikur të hynte në një betejë tjetër para kontrollit.
Qytetarët nuk kërkojnë përsosmëri; ata kërkojnë funksionalitet dhe siguri që sistemi mendon për ta edhe kur nuk e vëzhgojnë. Kërkojnë një sistem që e njeh njeriun edhe në detajet që shpesh mbeten të padukshme – në qasjen deri te një vend parkimi, në orientimin, korridoret e qarta, kohën që nuk u vidhet kur tashmë kanë mjaft shqetësime. Në këtë kontekst, parkimi nuk është temë dytësore, por pjesë e përvojës shëndetësore: nëse pacienti do të mbërrijë në kohë, nëse urgjenca do të kalojë pa u përballur me një “grykë të ngushtë”, nëse hapësira do të funksionojë si vazhdim i kujdesit shëndetësor apo si e kundërta e tij.
Ekziston një mesazh më i gjerë që dua të mbetet nga kjo temë për parkimin: modernizimi nuk është vetëm teknologji apo projekte të mëdha që duken bukur në prezantime. Ai është ndryshim kulture – vendim për të mos e pranuar më fjalinë “kështu ka qenë gjithmonë” si justifikim për stagnim. Parkimi te Qendra Klinike ishte pikërisht një “parregullsi” administrative e normalizuar – ndërfaqja mes qytetarit dhe sistemit shëndetësor, testi i parë që ndodh njëqind apo dyqind metra para kontrollit dhe terapisë. Dhe kur kjo ndërfaqe është kaotike, i gjithë sistemi shëndetësor duket sikur vonohet, edhe kur në ordinanca punohet me përkushtim maksimal. Prandaj ky nuk është vetëm një tekst për hapësirën, por për parimin që të mos e “menaxhojmë” kaosin, por ta zëvendësojmë atë me rregull.